დევი ბერძენიშვილი

სამცხე

სამცხე სამხრეთ საქართველოს ისტორიული მხარეა. მოიცავს ახლანდელი ახალციხის, ასპინძის, ადიგენისა და თურქეთის მომიჯნავე ტერიტორიულ ნაწილს. სამცხის უძველესი ცენტრებია ოძრხე და აწყური. აქ იყო სამცხის ერთ-ერთი მთავრის - სამძივარის რეზიდენცია. სამძივარი წმინდა ანდრია პირველწოდებულს მოუქცევია ქრისტიანობაზე, მასვე დაუსვენებია აწყურის ტაძარში ღვთისმშობლის ხელთუქმნელი ხატი.

XI საუკუნის 40-50-იან წლებში სამცხე ლიპარიტ ბაღვაშს ემორჩილებოდა, შემდეგ კი კვლავ სამეფო ხელისუფლების ხელში გადავიდა. ამ პერიოდში დაწინაურდა სამეფო ხელისუფლების ერთგული ფეოდალი სულა კალმახელი, რომლისგანაც სათავეს იღებს სამცხის მთავართა - ჯაყელ-ციხისჯვარელთა - გვარი.

1266 წელს სამცხე მონღოლებმა დაიმორჩილეს.

XII-XIV საუკუნეები სამცხის ეკონომიკური და კულტურული აყვავების ხანაა. აქ აშენდა ტაძრები: საფარა, ზარზმა, ჭულე. შეიქმნა სამართლის წიგნი (ე.წ. ბექა-აღბუღას სამართლის წიგნი).

XVI საუკუნის პირველ ნახევარში სამცხესა და მის მომიჯნავე ტერიტორიაზე შეიქმნა სამცხე-საათაბაგო.

XVI საუკუნის მეორე ნახევარში სამცხე თანდათან დაიპყრო ოსმალეთმა. რუსეთ-თურქეთის ომის (1828-1829წწ.) შემდეგ სამცხის ერთი ნაწილი საქართველოს დაუბრუნდა, ნაწილი დღევანდელი თურქეთის სახელმწიფოს საზღვრებშია.

გამოყენებული ლიტერატურა:
„საქართველო არის ესე“
ციცინათელა, 2003